2 June 2026
Vier gemeenten in de Noorderkempen werken samen aan verslavingspreventie
De samenwerking vertrekt vanuit een eenvoudige vaststelling: problemen stoppen niet aan gemeentegrenzen. Inwoners bewegen zich tussen gemeenten, verenigingen werken over grenzen heen en ook hulpverlening en preventie spelen zich niet binnen één lokaal bestuur af. Door samen te werken, kunnen de gemeenten kennis delen, sterker inzetten op preventie en sneller schakelen waar nodig. De intergemeentelijke preventiewerker trekt en coördineert het project mee en ontlast de gemeenten waar mogelijk.
Vertrekken vanuit lokale noden
Het actieplan kwam er niet zomaar. De vier gemeenten startten met een omgevingsanalyse om zicht te krijgen op de lokale situatie. Welke signalen zijn er? Waar liggen bezorgdheden? Welke sterktes zijn er al aanwezig? Die analyse hielp om prioriteiten te bepalen die zowel lokaal als intergemeentelijk relevant zijn.
Op basis daarvan bouwden de gemeenten hun aanpak op rond de vier pijlers van een alcohol- en drugbeleid van het Vlaams expertisecentrum van Alcohol en andere drugs (VAD):
- Informeren en sensibiliseren
- Regels en handhaving
- Structurele en omgevingsgerichte maatregelen
- Vroeginterventie, eerstelijnszorg en begeleiding
Die combinatie maakt het mogelijk om zowel preventief te werken als ondersteuning toegankelijker te maken wanneer problemen zich voordoen.
De kracht van samenwerking
Wat deze aanpak sterk maakt, is de brede samenwerking. Lokale besturen werkten samen met partners uit welzijn, geestelijke gezondheidszorg en eerstelijnszorg. Door expertise te bundelen, ontstond een gedeelde visie én een concreet actieplan.
Tegelijk bleef er aandacht voor de eigenheid van elke gemeente. Naast het gezamenlijke traject werkt elk lokaal bestuur ook verder aan acties op maat van de eigen inwoners en context.
De analyses en het plan zijn het resultaat van een nauwe samenwerking binnen een intergemeentelijke stuurgroep, bestaande uit de vier lokale besturen, Gezondheidsmakers, Centrum Geestelijke Gezondheid (CGG) VAGGA, ELZ Noorderkempen, Netwerk SaRa en Pang 0-18. Met deze gezamenlijke aanpak hopen Essen, Kapellen, Kalmthout en Wuustwezel een stevig signaal te geven: verslavingspreventie is een gedeelde verantwoordelijkheid – en samenwerking is daarbij de sleutel.
Naar een omgeving waar niet-drinken een volwaardige keuze is
Een van de eerste gezamenlijke acties is de campagne “Is het altijd alcoholtijd?”. Deze campagne van VAD moedigt inwoners, verenigingen en organisatoren aan om stil te staan bij de vanzelfsprekendheid van alcohol bij sociale activiteiten en evenementen.
De gemeenten willen met de campagne bewustwording creëren en alcoholvrije alternatieven zichtbaarder en toegankelijker maken, om zo in te zetten op een omgeving waar niet-drinken een volwaardige keuze is. De campagne zal de komende maanden verder uitgerold worden in elke gemeente.
Wat kan jouw lokaal bestuur hieruit meenemen?
De ervaring van de Noorderkempen toont dat samenwerking lokale besturen kan versterken. Niet door alles hetzelfde te doen, maar door expertise, signalen en acties met elkaar te verbinden. Een intergemeentelijke aanpak kan helpen om uitdagingen groter aan te pakken dan één gemeente alleen kan.
Ook kleine stappen maken daarbij een verschil: vertrekken vanuit een analyse, partners samenbrengen, een gedeelde visie uitwerken of inzetten op bewustmaking binnen verenigingen en evenementen.
Verslavingspreventie vraagt tijd, samenwerking en een lange adem. Maar door er samen werk van te maken, groeit ook de impact.
De rol van Gezondheidsmakers
Gezondheidsmakers nam een coördinerende, verbindende en beleidsondersteunende rol op. Onze gezondheidspromotor Heidi Vervliet bouwde intergemeentelijke samenwerkingen uit, stimuleerde en ondersteunde lokale besturen bij de ontwikkeling van een verslavingspreventiebeleid, werkte ondersteunende trajecten mee uit en fungeerde als bruggenbouwer tussen verschillende organisaties en partners.
Heidi vertelt: “Al in 2020 bracht ik werkgroepen rond verslavingspreventie uit de vier gemeenten samen. Vanuit mijn rol bij Gezondheidsmakers bracht ik hen in contact met de eerstelijnszone en het Centrum voor Geestelijke Gezondheid (CGG) VAGGA. We vormden een stuurgroep: door onze krachten te bundelen, konden we de efficiëntie van onze acties verhogen.”
“Toen het Departement Zorg de mogelijkheid bood om een intergemeentelijke preventiewerker (IGP) aan te stellen, heb ik de lokale besturen overtuigd om hierop in te zetten. In 2021 konden we effectief een intergemeentelijke preventiewerker aanwerven, die mee de projecten rond verslavingspreventie zou ondersteunen.”
“Deze intergemeentelijke preventiewerker trok samen met mij en CGG VAGGA de stuurgroep. We startten met mentaal welbevinden als basis voor verslavingspreventie. In 2025 greep Gezondheidsmakers de omgevingsanalyse van VAD aan om de focus te verschuiven naar verslavingspreventie, zonder mentaal welbevinden los te laten. Ik stimuleerde de besturen om de analyse gelijktijdig uit te voeren, zodat we zowel lokale noden als intergemeentelijke inzichten konden bundelen tot één beginanalyse.”
“Vanuit Gezondheidsmakers bieden we gemeenten extra ondersteuning via het plus-traject ‘Implementatie van een lokaal verslavingspreventiebeleid’. Met dit traject ontzorgen we lokale besturen in hun aanpak.”
Wat kan Gezondheidsmakers voor jou doen?
Als Gezondheidsmakers kunnen we ons netwerk aanspreken om verbindingen te leggen tussen partners. Je kan aanspraak doen op onze expertise of gebruik maken van één van onze plus-trajecten om jouw lokale bestuur te ontzorgen. Wij denken graag mee na over de mogelijkheden voor samenwerkingen in jouw regio. Interesse? Contacteer jouw gezondheidspromotor!
Meer weten over de samenwerking binnen Warme Noorderkempen? Op de website Warme Noorderkempen | Eerstelijnszones worden updates over acties en activiteiten gedeeld.
